Sigara bırakmanın tam zamanı

Dünyada sigara içen her 10 kişiden yaklaşık 2’si 15 yaşına kadar, 8’inden fazlası ise 25 yaşına kadar düzenli olarak sigara içmeye başlıyor. 2019 yılında 15 yaş ve üzerindeki bireyler arasında sigara içme sıklığı erkeklerde %32,7, kadınlarda %6,62 seviyesindeydi. Türkiye’de ise her gün tütün mamulü kullananların oranı erkeklerde %41,3, kadınlarda %14,9 olarak bildirilmişti.

Sigara içenlerin yaklaşık %83’ü sigaraya 14–25 yaşları arasında başlamaktadır

Sigaranın zararları konusundaki farkındalık ve tütün kontrol çalışmaları arttıkça, sigara içme sıklığı azalmaya devam ediyor. Ancak dünya nüfusundaki artışla birlikte sigara içenlerin sayısı 2019 yılında 1,14 milyara yükseldi. Aynı yıl sigara kullanımı yaklaşık 7,7 milyon insanın ölümüne neden oldu. Erkeklerde her 5 ölümden yaklaşık 1’i sigaradan kaynaklanıyordu.

Sigaraya bağlı ölümlerin en önemli nedenleri kalp ve damar hastalıkları, kanserler ve akciğer hastalıklarıdır. Sigaranın zararları elbette bunlarla sınırlı değil. Sigara kullanımı; üreme sağlığı sorunları, cinsel sorunlar, mide ülseri, diş eti hastalıkları, kemik hastalıkları, katarakt ve enfeksiyonlara yatkınlıkla da ilişkilidir.

2025 yılında erkekler arasında mevcut tütün kullanımının tahmini sıklığı

Peki, sigarayı bıraktığınızda sizi neler bekler? Sadece bu objeyi hayatınızdan çıkarmakla belki de tüm yaşamınız boyunca kendinize verebileceğiniz en önemli hediyelerden birini sunmuş olursunuz.

Faydalarından bazıları şunlardır:

• Kalp ve dolaşım sistemiyle ilgili olumlu değişiklikler kısa sürede başlar. Kalp hızı ve kan basıncı düşmeye, kandaki karbonmonoksit düzeyi normale yaklaşmaya başlar.

• Birkaç hafta ile birkaç ay içinde dolaşım ve akciğer işlevlerinde düzelme görülebilir; öksürük ve nefes darlığı azalabilir.

• Kalp krizi ve koroner kalp hastalığı riski ilk yıllardan itibaren belirgin biçimde düşer.

• Felç geçirme riski zamanla azalır ve ilerleyen yıllarda hiç sigara içmemiş kişilerin risk düzeyine yaklaşabilir.

• Akciğer kanseri başta olmak üzere birçok kansere yakalanma riski yıllar içinde azalır.

• Sigarayı erken yaşta bırakmak daha büyük bir sağlık kazancı sağlasa da bırakmak için hiçbir yaş geç değildir. İleri yaşlarda bırakıldığında da ölüm ve hastalık riski azalır.

• Koku ve tat alma duyularında, ağız sağlığında, cilt görünümünde ve genel fiziksel durumda zamanla fark edilebilir iyileşmeler olabilir.

• Sigara dumanının evden uzaklaşması, aile bireylerinin pasif içiciliğe maruz kalmasını önler ve ev içindeki huzursuzlukların azalmasına katkı sağlayabilir.

• Sigarayı bırakmanın ruh sağlığını kötüleştirmediği; aksine kaygı, depresyon ve stres belirtilerinde iyileşmeyle ilişkili olabileceği gösterilmiştir. Bağımlılığın üstesinden gelmek kişinin öz saygısını ve kendi yaşamı üzerindeki denetim duygusunu da destekleyebilir.

• Sigaraya ayrılan paranın kişinin kendi ihtiyaçlarına ve öz kaynaklarına yönelmesi için önemli bir fırsat doğar.

Sigarayı bırakmayı belirsiz bir tarihe ertelemek, bağımlılığın en büyük tuzaklarından biridir. Kendinizi bütünüyle hazır hissetmeseniz bile bırakmak için en uygun zaman, yeterince hazır olduğunuz andır.

Kısa vadeli, çekici bir hazzın peşinde mi koşacaksınız; yoksa sigarayı bırakmakla yavaş ve geç ortaya çıkan, yaşamın doğal akışına değen bir ödülü mü gözeteceksiniz? Bağımlı bir birey için ikinci seçenek tabii ki kolay olmayacaktır. Ancak içine düştüğünüz paradoksu anladıkça manevra alanınız genişleyecektir.

Sigara, kısa süreli bir rahatlama hissi verir. Fakat bu rahatlamanın önemli bir bölümü, bir önceki sigaranın ardından ortaya çıkan nikotin yoksunluğunun geçici olarak giderilmesinden kaynaklanır. Bir başka deyişle sigara, yarattığı huzursuzluğun çözümüymüş gibi görünür. Bağımlılığın temel paradokslarından biri de budur.

Sağlıklı bir neslin tütünsüz bir tercihle daha mümkün olacağı açıktır. Çoğu zaman çocuklarınızın yararına verdiğiniz tavsiyeler, siz sigara içmeye devam ettikçe yeterince samimi bulunmayabilir. Genç nesiller için en iyi ilhamlardan biri, ebeveynlerin sigarayı bırakmasıdır.

Zor olsa da sigarayı bırakmak mümkündür. Bırakmayı istemek önemli bir başlangıçtır. Ancak nikotin bağımlılığı yalnızca irade meselesi değildir. Birden fazla bırakma girişimine ihtiyaç duyulması sık karşılaşılan bir durumdur ve başarısızlık olarak değerlendirilmemelidir. Davranışsal destek ile uygun ilaç tedavisinin birlikte kullanılması, sigarayı bırakma olasılığını artırır.

Sigara bırakma sürecinde bir hekimden, sigara bırakma polikliniğinden veya bu alanda çalışan bir ruh sağlığı uzmanından destek almak işinizi kolaylaştıracaktır.

Sigara hakkında daha ayrıntılı bilgi için sigara bilgilendirme sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Kaynaklar

• Reitsma, M. B., Flor, L. S., Mullany, E. C., ve ark. (2021). Spatial, temporal, and demographic patterns in prevalence of smoking tobacco use and initiation among young people in 204 countries and territories, 1990–2019. The Lancet Public Health, 6(7), e472–e481.

• GBD 2019 Tobacco Collaborators. (2021). Spatial, temporal, and demographic patterns in prevalence of smoking tobacco use and attributable disease burden in 204 countries and territories, 1990–2019. The Lancet, 397(10292), 2337–2360.

• Türkiye İstatistik Kurumu. (2020). Türkiye Sağlık Araştırması, 2019.

• U.S. Department of Health and Human Services. (2020). Smoking Cessation: A Report of the Surgeon General.

• Jha, P., Ramasundarahettige, C., Landsman, V., ve ark. (2013). 21st-century hazards of smoking and benefits of cessation in the United States. The New England Journal of Medicine, 368(4), 341–350.

• Taylor, G. M. J., Lindson, N., Farley, A., ve ark. (2021). Smoking cessation for improving mental health. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3, CD013522.

• Stead, L. F., Koilpillai, P., Fanshawe, T. R., & Lancaster, T. (2016). Combined pharmacotherapy and behavioural interventions for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3, CD008286.