Ruhsal bozukluklar; kişinin düşünce, duygu düzenleme veya davranışlarında belirgin değişikliklerle seyreden, çoğunlukla sıkıntıya ya da günlük yaşamın önemli alanlarında işlev kaybına neden olan sağlık sorunlarıdır. Depresyon, anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, şizofreni, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu, yeme bozuklukları ve bağımlılıklar bunlardan bazılarıdır. Üzüntü, kaygı, korku veya öfke gibi duygular yaşamın doğal parçalarıdır. Bu duyguların varlığı tek başına ruhsal bir bozukluk olduğu anlamına gelmez. Belirtilerin süresi, şiddeti, kişinin yaşadığı sıkıntı ve günlük yaşam üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilir. Tanı, kapsamlı bir klinik değerlendirme sonucunda ruh sağlığı uzmanı tarafından konur. Ruhsal Bozukluklar Neden Ortaya Çıkar? Ruhsal bozuklukların genellikle tek bir nedeni yoktur. Biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerin farklı biçimlerde bir araya gelmesi kişinin ruh sağlığını etkileyebilir. Başlıca risk etkenleri arasında şunlar bulunabilir: - Genetik yatkınlık ve aile öyküsü - Beyin gelişimi ve işleyişiyle ilişkili biyolojik etkenler - Travma, ihmal, istismar veya şiddete maruz kalma - Süreğen stres ve önemli yaşam olayları - Kronik bedensel hastalıklar - Alkol veya madde kullanımı - Yalnızlık, yoksulluk, ayrımcılık ve elverişsiz yaşam koşulları - Uyku bozuklukları ve sosyal destek yetersizliği Bu etkenlerden birinin bulunması, kişide mutlaka ruhsal bir bozukluk gelişeceği anlamına gelmez. Koruyucu ilişkiler, sosyal destek, güvenli yaşam koşulları ve uygun sağlık hizmetlerine erişim riski azaltabilir. Ne Kadar Yaygındır? Dünya Sağlık Örgütüne göre 2021 yılında dünya genelinde yaklaşık 1,1 milyar kişi, başka bir ifadeyle her yedi kişiden biri, bir ruhsal bozuklukla yaşamaktaydı. Anksiyete ve depresif bozukluklar en sık görülen gruplar arasındadır. Ruhsal bozukluklar her yaşta başlayabilir. Geniş kapsamlı bir araştırmaya göre bozuklukların yaklaşık üçte biri 14, yaklaşık yarısı 18 ve yüzde 62,5’i 25 yaşından önce başlamaktadır. Bununla birlikte başlangıç yaşı, bozukluğun türüne göre önemli ölçüde değişir. Seyir ve Tedavi Ruhsal bozuklukların belirtileri ve seyri kişiden kişiye değişir. Bazıları kısa süreli veya dönemsel olabilirken bazıları uzun süreli takip gerektirebilir. Belirtilerin şiddeti de hafif düzeyden hastanede tedavi gerektiren durumlara kadar farklılık gösterebilir. Ruhsal bozukluklar karakter zayıflığından, irade eksikliğinden veya kişisel kusurlardan kaynaklanmaz. Uygun değerlendirme ve tedaviyle belirtiler azaltılabilir, işlevsellik geliştirilebilir ve yaşam kalitesi yükseltilebilir. Tedavi; kişinin gereksinimlerine göre psikoterapi, ilaç tedavisi, psikososyal müdahaleler ve yaşam biçimi düzenlemelerinden birini veya birkaçını içerebilir. Ne Zaman Yardım Alınmalı? Belirtiler uzun süredir devam ediyorsa, giderek şiddetleniyorsa veya kişinin ilişkilerini, iş yaşamını, eğitimini, uykusunu ve günlük sorumluluklarını etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurulması önerilir. Erken değerlendirme, uygun desteğe daha kısa sürede ulaşılmasına ve bazı durumlarda belirtilerin ağırlaşmasının önlenmesine yardımcı olabilir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz veya yakın bir tehlike varsa randevu beklemeden 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Başlıca Ruhsal Bozukluk Grupları Ruhsal bozukluklar farklı belirti ve gereksinimlerle ortaya çıkabilir. Başlıca gruplar arasında depresif bozukluklar, anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluklar, psikotik bozukluklar, obsesif kompulsif ve ilişkili bozukluklar, travmayla ilişkili bozukluklar, yeme bozuklukları, kişilik bozuklukları ve bağımlılıklar yer alır.