İlaç tedavisi nedir?

​

Psikiyatrik ilaçlar; ruhsal belirtileri azaltmak, kişinin günlük işlevselliğini desteklemek ve bazı hastalıklarda yineleme riskini düşürmek amacıyla kullanılan tedavilerdir. Bazı durumlarda temel tedaviyi oluştururken bazı durumlarda psikoterapi ve diğer yaklaşımlarla birlikte uygulanabilir.

İlaç tedavisine başlanıp başlanmayacağı; belirtilerin niteliği ve şiddeti, kişinin tıbbi durumu, geçmiş tedavi deneyimleri, tercihleri ve olası yarar–risk dengesi değerlendirilerek hekim tarafından belirlenir.

​

Psikiyatrik ilaçlar nasıl etki eder?

Psikiyatrik ilaçlar beyindeki sinir hücreleri arasındaki iletişimi ve farklı biyolojik sistemleri etkileyebilir. Ancak ruhsal hastalıkların yalnızca basit bir “kimyasal dengesizlikten” kaynaklandığı ve ilaçların bu dengesizliği doğrudan düzelttiği biçimindeki açıklama yeterli değildir. İlaçların etki mekanizmaları karmaşıktır ve bazı yönleri henüz tam olarak bilinmemektedir.

İlaçlar ruhsal hastalıkların tamamını kesin olarak ortadan kaldırmayabilir; ancak belirtilerin kontrol altına alınmasına, işlevselliğin artmasına ve yinelemelerin önlenmesine önemli katkı sağlayabilir.

​

İlaç seçimi nasıl yapılır?

Aynı tanıya sahip kişiler aynı ilaca farklı yanıtlar verebilir. Bu nedenle ilaç seçimi kişiye özel yapılır. Hekim karar verirken genellikle şu etkenleri değerlendirir:

• Belirtilerin türü, şiddeti ve süresi

• Yaş ve genel sağlık durumu

• Eşlik eden tıbbi veya ruhsal hastalıklar

• Daha önce kullanılan ilaçlar ve bunlara verilen yanıt

• Kullanılmakta olan diğer ilaçlar ve takviyeler

• Alerjiler ve geçmişte yaşanan yan etkiler

• Ailede benzer ilaçlara verilen yanıtlar

• Gebelik veya emzirme durumu

• Kişinin gereksinimleri ve tercihleri

• İlacın olası yararları, yan etkileri ve etkileşimleri

Uygun ilacı ve dozu belirlemek zaman alabilir. Tedavi sürecinde dozun ayarlanması veya ilacın değiştirilmesi gerekebilir.

 

İlaç kullanırken nelere dikkat edilmelidir?

• Kullandığınız tüm reçeteli ve reçetesiz ilaçları, vitaminleri ve bitkisel ürünleri hekiminize bildirin.

• Alerjilerinizi ve daha önce ilaçlarla yaşadığınız sorunları paylaşın.

• İlacın hangi dozda, ne zaman ve nasıl kullanılacağını öğrenin.

• İlacı reçete edildiği şekilde kullanın; dozu kendi kararınızla değiştirmeyin.

• Unutulan bir dozda ne yapılacağını hekiminize veya eczacınıza sorun.

• İlacınızı başka biriyle paylaşmayın ve başkası için reçete edilmiş bir ilacı kullanmayın.

• Alkol, madde kullanımı ve araç kullanımıyla ilgili uyarıları dikkate alın.

• Gebelik planlıyorsanız, gebeyseniz veya emziriyorsanız hekiminize bilgi verin.

• Yaşadığınız yan etkileri ve tedaviyle ilgili kaygılarınızı hekiminizle paylaşın.

• İlacı hekiminize danışmadan aniden bırakmayın.

Bazı ilaçların aniden kesilmesi yoksunluk belirtilerine veya mevcut ruhsal belirtilerin yeniden ortaya çıkmasına neden olabilir. Tedavi sonlandırılacaksa doz çoğunlukla hekim gözetiminde ve kişiye uygun bir hızda azaltılır.

Ciddi alerjik reaksiyon, bilinç değişikliği, bayılma, nöbet, şiddetli huzursuzluk veya kendine zarar verme düşüncesi gibi acil belirtilerde vakit kaybetmeden acil tıbbi yardım alınmalıdır.

​

İlaçlar ne zaman etkisini gösterir?

Etkinin başlama süresi kullanılan ilaca, tedavi edilen duruma ve kişisel özelliklere göre değişir. Bazı ilaçlar belirli belirtilerde kısa sürede etkili olabilirken antidepresanlar gibi bazı ilaçların belirgin yarar sağlaması birkaç hafta sürebilir.

İlk günlerde düzelme görülmemesi ilacın etkisiz olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte yeterli süre ve uygun dozda kullanıma rağmen yarar görülmüyorsa tedavi hekim tarafından yeniden değerlendirilir.

Tedavi süresi de kişiye göre değişir. Belirtilerin düzelmesi, ilacın hemen bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Bazı kişilerde belirli bir süre, bazı kişilerde ise yinelemeleri önlemek amacıyla daha uzun süreli tedavi gerekebilir.

​

Düzenli izlem neden önemlidir?

Takip görüşmelerinde ilacın yararı, yan etkileri, günlük işlevselliğe etkisi ve tedaviye uyum değerlendirilir. Kullanılan ilaca göre kilo, kan basıncı, kalp ritmi veya kan değerleri gibi ölçümlerin izlenmesi gerekebilir.

Düzenli takip, etkili olan en düşük dozun belirlenmesine ve olası yan etkilerin erken fark edilmesine yardımcı olur.

​

Psikiyatride kullanılan başlıca ilaç grupları

Antidepresanlar

Depresyonun yanı sıra bazı anksiyete bozuklukları, panik bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu gibi durumlarda kullanılabilir.

Antipsikotik ilaçlar

Sanrı ve halüsinasyon gibi psikotik belirtilerin, şizofreni ve bipolar bozukluğun tedavisinde kullanılır. Bazı antipsikotikler başka ruhsal hastalıklarda da tedaviye eklenebilir.

Duygudurum düzenleyiciler

Başta bipolar bozukluk olmak üzere duygudurum dönemlerinin tedavisinde ve yinelemelerin önlenmesinde kullanılır. Bazı ilaçlarda düzenli kan tetkiki ve fiziksel izlem gerekir.

Anksiyete ve uyku ilaçları

Kaygı ve uyku sorunlarının tedavisinde farklı ilaç gruplarından yararlanılabilir. Benzodiazepinler ve bazı uyku ilaçları tolerans, bağımlılık ve yoksunluk riski taşıyabildiğinden genellikle dikkatli ve sınırlı süreyle kullanılır.

DEHB ilaçları

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda uyarıcı veya uyarıcı olmayan ilaçlar kullanılabilir. Tedavi sırasında iştah, uyku, kan basıncı ve kalp hızı gibi değişkenlerin izlenmesi gerekebilir.

Bağımlılık tedavisinde kullanılan ilaçlar

Alkol, opioid ve tütün kullanım bozuklukları gibi durumlarda aşermeyi, yoksunluk belirtilerini veya yineleme riskini azaltmaya yönelik ilaçlardan yararlanılabilir.

​

İlaç dışındaki biyolojik tedaviler

İlaç ve psikoterapi dışında bazı biyolojik tedavi yöntemleri de bulunmaktadır:

• Işık tedavisi: Özellikle mevsimsel özellik gösteren depresyonlarda değerlendirilebilir.

• Elektrokonvülsif terapi (EKT): Ağır depresyon, katatoni ve bazı ciddi ruhsal hastalıklarda; özellikle hızlı yanıt gerektiğinde veya diğer tedaviler yeterli olmadığında uygulanabilir.

• Transkraniyal manyetik uyarım (TMS): Manyetik alanlar kullanılarak beynin belirli bölgelerinin uyarıldığı, cerrahi olmayan bir yöntemdir. Başlıca bazı depresyon ve obsesif kompulsif bozukluk vakalarında kullanılabilir.

Vagus sinir uyarımı ve derin beyin uyarımı gibi girişimsel yöntemlerin psikiyatrideki kullanım alanı daha sınırlıdır. Bu tedaviler rutin uygulamalar değildir ve yalnızca seçilmiş hastalarda, uzmanlaşmış merkezlerde değerlendirilir.

​

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel tıbbi değerlendirme veya tedavi önerisinin yerine geçmez. İlaçlar yalnızca hekim önerisiyle kullanılmalı, değiştirilmemeli veya bırakılmamalıdır.